Nghiên cứu về thực vật, thành phần hoá học và tác dụng chông viêm của loài Tỏa dương

Luận án tiến sĩ y học Nghiên cứu về thực vật, thành phần hoá học và tác dụng chông viêm của loài Tỏa dương.Hiện nay, xu hướng nghiên cứu phát triển thuốc từ các loại dược liệu thông qua việc tìm kiếm các hợp chất tự nhiên có hoạt tính sinh học ngày càng được các nhà khoa học trên thế giới và Việt Nam quan tâm. Từ các dược liệu đã được sử dụng nhiều trong dân gian, các nhà khoa học đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về thành phần hóa học và tác dụng sinh học của chúng, từ đó mở ra nhiều hướng nghiên cứu phát triển thuốc mới nhằm hỗ trợ điều trị bệnh.

MÃ TÀI LIỆU

 CAOHOC.2022.00198

Giá :

50.000đ

Liên Hệ

0915.558.890

Ở Việt Nam, có nhiều loài thuộc chi Dó đất (Balanophora), họ Dó đất (Balanophoraceae) đã và đang được sử dụng nhiều trong dân gian dùng làm thuốc bổ, kích thích tiêu hóa và tăng cường khả năng sinh dục …, trong đó loài Tỏa dương B. laxiflora được dùng phổ biến nhất. Khoảng chục năm gần đây, loài này được khai thác và buôn bán rất nhiều ở các tỉnh miền núi (Lào Cai, Sơn La, Cao Bằng, Yên Bái, Hà Giang …) đồng thời cũng thu hút được nhiều sự quan tâm của người dân và các nhà khoa học. Loài B. laxiflora được sử dụng làm thuốc chữa đau đầu, đau lưng, đinh nhọt, tăng cường khả năng sinh dục và trong các bài thuốc kích thích tiêu hóa hoặc phục hồi sức khỏe cho phụ nữ sau sinh [1]. Các nghiên cứu về thành phần hóa học của loài B. laxiflora cho thấy sự có mặt của các nhóm chất như: tannin, lignan, flavonoid, terpenoid, steroid … Các cao chiết và một số hợp chất phân lập từ loài B. laxiflora thể hiện tác dụng chống viêm khá rõ rệt. Cho đến nay, những nghiên cứu về thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của loài B. laxiflora ở Việt Nam còn rất hạn chế, đặc biệt là về hoạt tính chống viêm của loài này.
Chính vì vậy, nhằm mục đích nghiên cứu làm rõ thành phần hóa học và hoạt tính chống viêm của loài B. laxiflora ở Việt Nam tạo cơ sở khoa học trong việc sử dụng tài nguyên cây thuốc này, đồng thời tạo tiền đề cho những nghiên cứu tiếp theo trong việc tạo ra các chế phẩm có hoạt tính sinh học cao phục vụ công tác bảo vệ, chăm sóc sức khỏe cộng đồng, luận án: “Nghiên cứu về thực vật, thành phần hoá học và tác dụng chông viêm của loài Tỏa dương (Balanophora laxiflora Hemsl.)” đã được thực hiện với các mục tiêu sau:
1. Xác định được tên khoa học và mô tả đặc điểm hình thái và đặc điểm vi học của
Tỏa dương.2
2. Nghiên cứu thành phần hóa học của Tỏa dương.
3. Đánh giá tác dụng chống viêm của cao toàn phần, cao phân đoạn và một số hợp chất phân lập từ Tỏa dương.
Để thực hiện được ba mục tiêu trên, đề tài được tiến hành với các nội dung sau đây:
• Nghiên cứu về thực vật
– Mô tả đặc điểm hình thái và xác định tên khoa học của mẫu nghiên cứu.
– Xác định đặc điểm giải phẫu một số bộ phận của cây và đặc điểm bột dược liệu
Tỏa dương.
• Nghiên cứu về hóa học
– Định tính sự có mặt của các nhóm chất chủ yếu có trong Tỏa dương.
– Chiết xuất, phân lập và xác định cấu trúc của một số hợp chất tinh khiết từ Tỏa dương.
• Nghiên cứu về tác dụng chống viêm
– Đánh giá tác dụng chống viêm và chống oxy hóa in vitro của cao chiết và các hợp chất phân lập từ Tỏa dương.
– Đánh giá tác dụng chống viêm in vivo (chống viêm cấp và viêm mạn) của cao chiết và một số hợp chất phân lập từ Tỏa dương

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN
LỜI CÁM ƠN
DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, TỪ VIẾT TẮT
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ
DANH MỤC CÁC BẢNG
ĐẶT VẤN ĐỀ…………………………………………………………………………………………………..1
CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN ……………………………………………………………………………..3
1.1. TỔNG QUAN VỀ CHI DÓ ĐẤT (BALANOPHORA) ………………………………….3
1.1.1. Thực vật học của chi Dó đất (Balanophora)…………………………………………………3
1.1.2. Thành phần hóa học của một số loài thuộc chi Dó đất……………………………………6
1.1.3. Công dụng và tác dụng sinh học của một số loài thuộc chi Balanophora…………..15
1.2. TỔNG QUAN VỀ LOÀI TỎA DƯƠNG (Balanophora laxiflora Hemsl.) ……22
1.2.1. Thực vật…………………………………………………………………………………………………22
1.2.2. Thành phần hóa học của loài Tỏa dương (Balanophora laxiflora)…………………23
1.2.3. Tác dụng sinh học của loài Tỏa dương (Balanophora laxiflora)……………………29
1.3. TỔNG QUAN VỀ VIÊM ………………………………………………………………………….33
1.3.1. Khái niệm ………………………………………………………………………………………………33
1.3.2. Các chất trung gian hóa học trong phản ứng viêm……………………………………….34
1.3.3. Vai trò của các ROS và MAPK trong phản ứng viêm ………………………………….36
CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU …………………..42
2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU …………………………………………………………………..42
2.1.1. Nguyên liệu nghiên cứu……………………………………………………………………………42
2.1.2. Động vật thí nghiệm ………………………………………………………………………………..43
2.1.3. Thuốc thử, hóa chất, dung môi………………………………………………………………….43
2.1.4. Máy móc, thiết bị…………………………………………………………………………………….44
2.2. ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU……………………………………………………………………….45
2.3. THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU ………………………………………………………………………46
2.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ……………………………………………………………..462.4.1. Phương pháp nghiên cứu thực vật ……………………………………………………………..46
2.4.2. Phương pháp nghiên cứu hóa học ……………………………………………………………..47
2.4.3. Phương pháp nghiên cứu tác dụng dược lý …………………………………………………48
2.4.4. Phương pháp xử lý số liệu ………………………………………………………………………..56
CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU…………………………………………………………57
3.1. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC VẬT HỌC …………………………………………..57
3.1.1. Đặc điểm hình thái thực vật………………………………………………………………………57
3.1.2. Đặc điểm vi học………………………………………………………………………………………59
3.2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THÀNH PHẦN HÓA HỌC …………………………….63
3.2.1. Định tính các nhóm hợp chất hữu cơ………………………………………………………….63
3.2.2. Chiết xuất và phân lập các hợp chất …………………………………………………………..64
3.2.3. Xác định cấu trúc hóa học của các hợp chất phân lập từ Tỏa dương………………70
3.3. KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ TÁC DỤNG SINH HỌC CỦA TỎA DƯƠNG……..105
3.3.1. Kết quả đánh giá tác dụng chống viêm in vitro của Tỏa dương……………………105
3.3.2. Kết quả đánh giá tác dụng chống oxy hóa in vitro của Tỏa dương……………….112
3.3.3. Kết quả đánh giá tác dụng chống viêm in vivo của Tỏa dương ……………………113
CHƯƠNG 4. BÀN LUẬN ……………………………………………………………………………..118
4.1. VỀ THỰC VẬT ……………………………………………………………………………………..118
4.2. VỀ HÓA HỌC ……………………………………………………………………………………….119
4.3. VỀ TÁC DỤNG SINH HỌC …………………………………………………………………..130
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ………………………………………………………………………..141
TÀI LIỆU THAM KHẢO
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, SƠ ĐỒ
Hình 1.1. Cấu trúc các hợp chất tannin phân lập từ loài B. laxiflora…………………..24
Hình 1.2. Cấu trúc các phenylpropanoid đơn giản phân lập từ loài B. laxiflora ……..25
Hình 1.3. Cấu trúc các hợp chất lignan phân lập từ loài B. laxiflora…………………..26
Hình 1.4. Cấu trúc hợp chất coumarin phân lập từ loài B. laxiflora……………………26
Hình 1.5. Cấu trúc các hợp chất flavonoid phân lập từ loài B. laxiflora……………….27
Hình 1.6. Cấu trúc các hợp chất terpenoid phân lập từ loài B. laxiflora……………….28
Hình 1.7. Cấu trúc các hợp chất steroid phân lập từ loài B. laxiflora ………………….28
Hình 1.8. Cấu trúc các hợp chất khác phân lập từ loài B. laxiflora …………………….28
Hình 1.9. Viêm và các gốc oxy hóa hoạt động (ROS)………………………………..37
Hình 2.1. Tỏa dương (Balanophora laxiflora Hemsl.)………………………………………….42
Hình 2.2. Sơ đồ thiết kế nghiên cứu loài Tỏa dương B. laxiflora……………………………46
Hình 2.3. Quy trình thử nghiệm đánh giá tác dụng chống viêm cấp trên mô hình gây
phù bàn chân chuột bằng carrageenan…………………………………………………………………54
Hình 2.4. Quy trình thử nghiệm đánh giá tác dụng chống viêm mạn bằng mô hình gây
u hạt ……………………………………………………………………………………………………………….55
Hình 3.1. Hình thái cụm hoa đực……………………………………………………………………….58
Hình 3.2. Hình thái cụm hoa cái ………………………………………………………………………..59
Hình 3.3. Vi phẫu thân khí sinh …………………………………………………………………………60
Hình 3.4. Cấu tạo vi phẫu thân rễ, bó mạch ………………………………………………………..61
Hình 3.5. Cấu tạo vi phẫu lá ……………………………………………………………………………..61
Hình 3.6. Cấu tạo vi phẫu rễ Tỏa dương……………………………………………………………..62
Hình 3.7. Đặc điểm bột dược liệu………………………………………………………………………63
Hình 3.8. Quy trình chiết xuất và phân lập các hợp chất từ Tỏa dương…………………..69
Hình 3.9. Cấu trúc hóa học của hợp chất BL1 …………………………………………………….70
Hình 3.10. Cấu trúc hóa học và tương tác HMBC chính của hợp chất BL2…………72
Hình 3.11. Cấu trúc hóa học và tương tác HMBC chính của hợp chất BL3…………….74
Hình 3.12. Cấu trúc hóa học và tương tác HMBC chính của hợp chất BL4…………….75
Hình 3.13. Cấu trúc hóa học và tương tác HMBC chính của hợp chất BL5…………….77
Hình 3.14. Cấu trúc hóa học và tương tác HMBC chính của hợp chất BL6…………….79Hình 3.15. Cấu trúc hóa học và tương tác HMBC chính của hợp chất BL7…………….80
Hình 3.16. Cấu trúc hóa học và tương tác HMBC chính của hợp chất BL8………….82
Hình 3.17. Cấu trúc hóa học và tương tác HMBC chính của hợp chất BL9…………….84
Hình 3.18. Cấu trúc hóa học và tương tác HMBC chính của hợp chất BL10…………..86
Hình 3.19. Cấu trúc hóa học và tương tác HMBC chính của hợp chất BL11…………..87
Hình 3.20. Cấu trúc hóa học của hợp chất BL12 …………………………………………………88
Hình 3.21. Cấu trúc hóa học của hợp chất BL13 …………………………………………………89
Hình 3.22. Cấu trúc hóa học của hợp chất BL14 …………………………………………………89
Hình 3.23. Cấu trúc hóa học của hợp chất BL15 …………………………………………………90
Hình 3.24. Cấu trúc hóa học và tương tác HMBC chính của hợp chất BL16…………..91
Hình 3.25. Cấu trúc hóa học và tương tác HMBC chính của hợp chất BL17…………..93
Hình 3.26. Cấu trúc hóa học và tương tác HMBC chính của hợp chất BL18…………..94
Hình 3.27. Cấu trúc hóa học của hợp chất BL19 …………………………………………………96
Hình 3.28. Cấu trúc hóa học của hợp chất BL20 …………………………………………………97
Hình 3.29. Cấu trúc hóa học của hợp chất BL21 …………………………………………………99
Hình 3.30. Cấu trúc hóa học của hợp chất BL22 ……………………………………………….100
Hình 3.31. Cấu trúc hóa học của hợp chất BL23 ……………………………………………….101
Hình 3.32. Cấu trúc hóa học của hợp chất BL24 ……………………………………………….102
Hình 3.33. Cấu trúc hóa học của hợp chất BL25 ……………………………………………….103
Hình 3.34. Cấu trúc hóa học của hợp chất BL26 ……………………………………………….103
Hình 3.35. Cấu trúc hóa học của hợp chất BL27 và hợp chất tham khảo ………………104
Hình 3.36. Tác dụng ức chế mức độ biểu hiện gen COX-2 của cao toàn phần và cao
phân đoạn ở nồng độ 30 µg/ml…………………………………………………………………………106
Hình 3.37. Tác dụng ức chế mức độ biểu hiện protein COX-2 của các hợp chất phân
lập từ phân đoạn EtOAc tại nồng độ 10 µM. ……………………………………………………..107
Hình 3.38. Ảnh hưởng của BL23 đến khả năng sống sót của tế bào RAW 264.7 …..107
Hình 3.39. Tác dụng của BL23 trên biểu hiện COX-2 phụ thuộc theo nồng độ……..108
Hình 3.40. Tác dụng của BL23 (10 µM) trên mức độ biểu hiện gen iNOS, IL-1β, IL-6,
INF-β và TNFα………………………………………………………………………………………………109
Hình 3.41. Ảnh hưởng của BL23 lên quá trình sản xuất ROS. …………………………….110Hình 3.42. Tác dụng chống viêm của BL23 liên quan đến các tín hiệu MAPK. …….111
Hình 3.43. Tác dụng chống viêm cấp của các phân đoạn và chất phân lập từ Tỏa
dương……………………………………………………………………………………………………………114
Hình 3.44. Tác dụng chống viêm mạn của các phân đoạn và chất phân lập từ Tỏa
dương……………………………………………………………………………………………………………116DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 1.1. Các loài thuộc chi Balanophora ở Việt Nam ………………………………………….5
Bảng 1.2. Các hợp chất tannin (1-66) phân lập từ chi Balanophora …………………………7
Bảng 1.3. Các phenylpropanoid đơn giản (67-91) phân lập từ chi Balanophora………10
Bảng 1.4. Các hợp chất lignan (92-114) phân lập từ chi Balanophora ……………………11
Bảng 1.5. Các hợp chất flavonoid (119-150) phân lập từ chi Balanophora……………..12
Bảng 1.6. Các hợp chất terpenoid (151-169) phân lập từ chi Balanophora……………..14
Bảng 1.7. Các hợp chất khác (173-198) phân lập từ chi Balanophora…………………….15
Bảng 3.1. Kết quả định tính các nhóm chất trong Tỏa dương ………………………………..64
Bảng 3.2. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất BL1 …………………………………………………..70
Bảng 3.3. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất BL2 và hợp chất tham khảo………………….71
Bảng 3.4. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất BL3 và hợp chất tham khảo………………….73
Bảng 3.5. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất BL4 và hợp chất tham khảo………………….74
Bảng 3.6. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất BL5 và hợp chất tham khảo………………….76
Bảng 3.7. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất BL6 và hợp chất tham khảo………………….78
Bảng 3.8. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất BL7 và hợp chất tham khảo………………….79
Bảng 3.9. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất BL8 …………………………………………………..81
Bảng 3.10. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất BL9 …………………………………………………83
Bảng 3.11. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất BL10 và hợp chất tham khảo………………85
Bảng 3.12. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất BL11 và hợp chất tham khảo………………86
Bảng 3.13. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất BL12 và hợp chất tham khảo………………87
Bảng 3.14. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất BL13 và hợp chất tham khảo………………88
Bảng 3.15. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất BL14 ……………………………………………….89
Bảng 3.16. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất BL15 và hợp chất tham khảo………………90
Bảng 3.17. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất BL16 và hợp chất tham khảo………………91
Bảng 3.18. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất BL17 và hợp chất tham khảo………………92
Bảng 3.19. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất BL18 và hợp chất tham khảo………………93
Bảng 3.20. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất BL19 và hợp chất tham khảo………………95
Bảng 3.21. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất BL20 ……………………………………………….96Bảng 3.22. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất BL21 ……………………………………………….98
Bảng 3.23. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất BL22 ……………………………………………….99
Bảng 3.24. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất BL23 ……………………………………………..100
Bảng 3.25. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất BL24 và hợp chất tham khảo…………….102
Bảng 3.26. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất BL25 và hợp chất tham khảo…………….102
Bảng 3.27. Dữ liệu phổ NMR của hợp chất BL26 ……………………………………………..103
Bảng 3.28. Số liệu phổ NMR của hợp chất BL27 và hợp chất tham khảo……………..103
Bảng 3.29. Tác dụng chống oxy hóa in vitro của các mẫu chiết từ Tỏa dương ………112
Bảng 3.30. Ảnh hưởng của phân đoạn tiềm năng và chất phân lập tiềm năng lên mức
độ phù chân chuột theo thời gian………………………………………………………………………113
Bảng 3.31. Ảnh hưởng của các phân đoạn và chất phân lập tiềm năng lên khối lượng u
hạt trên chuột cống trắng …………………………………………………………………………………116
Bảng 4.1. Các chất phân lập được từ Tỏa dương………………………………………………..12